قطعات خودرو در صدر واردات، روندی بی‌ثمر برای فناوری

نگاهی به آمار واردات خودرو و قطعات در سال ۱۴۰۳

بر اساس تازه‌ترین آمار منتشرشده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، در سال ۱۴۰۳، واردات انواع کشنده‌ها و قطعات منفصله خودرو به‌ترتیب در رتبه‌های ششم و هشتم کالاهای عمده وارداتی کشور قرار گرفته‌اند.

• ارزش واردات کشنده‌ها: ۱.۹۵۴ میلیارد دلار

• ارزش واردات قطعات منفصله خودرو: ۱.۰۵۳ میلیارد دلار

این در حالی است که برخلاف برخی گزارش‌های غیررسمی درباره واردات ۱.۳ میلیارد دلاری خودروی کامل، آمار رسمی گمرک نشان می‌دهد که خودروهای کامل در فهرست کالاهای عمده وارداتی جایگاهی ندارند.

تناقض آماری و ناکامی وعده‌ها در حوزه واردات خودرو

این اختلاف آماری، بار دیگر بر عدم تحقق وعده‌های مسئولان مبنی بر تسهیل واردات خودروهای کامل صحه می‌گذارد. در حالی که سخن از باز شدن بازار خودرو به روی واردات آزاد مطرح شده بود، سیاست‌های محدودکننده همچنان برقرارند و تمرکز اصلی بر واردات قطعات و مونتاژ داخلی است.

مونتاژ، نه فناوری: تکرار چرخه ناکارآمد در صنعت خودروسازی ایران

چرا واردات قطعات به انتقال فناوری منجر نشده است؟

سال‌هاست که ایران مسیر واردات قطعات منفصله و مونتاژ داخلی را در پیش گرفته، اما نتیجه‌ای جز وابستگی تکنولوژیک و عدم انتقال دانش فنی مؤثر نداشته است. برخلاف شعارهای توسعه‌ای، صنعت خودروسازی کشور همچنان در سطح مونتاژ باقی مانده و از جهش فناوری بی‌بهره است.

تفاوت هزینه‌ای بین مونتاژ و واردات کامل چقدر است؟

نکته قابل‌تأمل آن است که تفاوت ارزی چشمگیری بین واردات خودروی کامل و مونتاژ آن از قطعات منفصله وجود ندارد. اما به‌رغم این واقعیت، سیاست‌های ترجیحی به‌گونه‌ای تنظیم شده‌اند که مونتاژ در اولویت قرار گیرد. این تصمیمات نه‌تنها سودی برای فناوری ملی نداشته‌اند، بلکه:

• رقابت را در بازار خودرو کاهش داده‌اند

• فضا را برای ایجاد رانت اقتصادی و انحصار فراهم کرده‌اند

• باعث افزایش قیمت خودروهای داخلی نسبت به نمونه‌های خارجی شده‌اند

آیا وقت بازنگری در سیاست‌های خودرویی نرسیده است؟

نیاز به تغییر رویکرد در واردات و تولید خودرو

تداوم سیاست‌های فعلی در واردات و تولید خودرو، صنعت کشور را در چرخه‌ی تکراری مونتاژ و وابستگی نگه داشته است. برای شکستن این حلقه و دستیابی به یک صنعت خودروی پیشرفته و رقابت‌پذیر، باید:

• سیاست‌های خودرویی به‌صورت شفاف و تخصص‌محور بازنگری شوند

• استراتژی مشخصی برای انتقال فناوری از مسیر واردات تدوین گردد

• واردات خودروهای کامل، با نظارت هوشمندانه، آزاد شود تا بازار رقابتی شکل گیرد

جمع‌بندی: مونتاژ بدون فناوری، آینده‌ای ندارد

صنعت خودروسازی ایران اگر همچنان به واردات قطعات و مونتاژ دل ببندد، از مسیر توسعه واقعی باز خواهد ماند. تنها با باز کردن فضای رقابتی، تمرکز بر نوآوری، و جذب فناوری‌های نوین از طریق واردات هدفمند می‌توان امیدوار بود که ایران از جایگاه مونتاژکار صرف، به تولیدکننده مستقل و قدرتمند خودرو بدل شود.

12 مرداد، 1404