همه چیز درباره کلاچ و دیسک وصفحه

هر خودرو متشکل از سیستم های متنوعی است که هر کدام تاثیری بر حرکت و جابجایی خودرو دارند. توان تولیدی درموتورخودرو تا زمانی که به چرخ ها نرسد حرکت و جابجایی خودرو انجام نمی پذیرد و سیستم انتقال و جابجایی نیروی موتور به چرخ های ماشین توسط کلاچ و دنده انجام می شود. کلاچ نیروی موتور به چرخ ها را قطع و وصل می کند که این جابجایی نیرو به واسطه دیسک و صفحه انجام می پذیرد.

با توجه به اهمیت کلاچ و دیسک و صفحه در سیستم انتقال توان موتور در خودرو در این بخش از مقالات آموزشی اتو حیدر به تعریف و بررسی کلاچ و دیسک و صفحه می پردازیم.

تعریف کلی کلاچ

کلاچ وسیله ای رابط بین جعبه دنده و موتور می باشد که توان تولیدی در موتور را به جعبه دنده می رساند و در انجا به کمک سیستم های دیگر این توان از موتور به چرخ ها منتقل میشود که نهایتا خودرو به حرکت در می آید.

به کمک پدال کلاچ ارتباط بین موتور و جعبه دنده قطع و وصل می شود در واقع زمانی که ما قصد عوض کردن دنده را داریم ابتدا با فشردن پدال گاز ارتباط بین موتور و جعبه دنده را قطع میکنیم و بعد از تغویض دنده با رها کردن پدال کلاچ ارتباط برقرار می شود و توان تولیدی موتور به چرخ ها می رسد.

صفحه کلاچ

یکی از قسمت های مهم سیستم کلاچ صفحه کلاچ می باشد که بصورت دایره وار طراحی شده است و هر دو سطح صفحه به دلیل لنت هایی که صفحه را پوشانده است ضریب اصطحکاک بالایی دارد.

و اما باید بدانیم که صفحه کلاچ یک قطعه مصرفی می باشد که در گذر زمان فرسوده میشود و نیاز به تعویض شدن دارد.

عوامل موثر در کاهش عمر صفحه کلاچ

بطور میانگین عمر مفید دیسک و صفحه عددی بین 50 تا 60 هزار کیلومتر می باشد که بسته به شرایط مختلف رانندگی این عدد میتواند متغیر باشد. بطور مثال رانندگی در شهر که ترافیک بیشتری نسبت به رانندگی برون شهری دارد باعث ترمز گرفتن های پیاپی می شود و درگیری دسک وصفحه بیشتر می باشد و در نتیجه در عمر مفید این قطعه تاثیر دارد.

نیم کلاچ کردن طولانی مدت
رها کردن ناگهانی پدال کلاچ
رانندگی پرفشار در سربالایی‌ها
حمل سرنشین یا بار زیاد
نگه داشتن طولانی مدت پا بر روی پدال کلاچ

انواع کلاچ

در حالت کلی کلاچ ها به چهار دسته تقسیم می شوند.

بدون لغزش: کلاچ ها یبدون لغزش بصورت صفر و یک عمل می کنند. یا در حالت خلاص قرار دارند و یا کاملا درگیر می باشند.

یکطرفه: در کلاچ های یکطرفه نیرو و توان حرکتی تنها از یک طرف منتقل می شود.

هیدرولیکی: در کلاچ های هیدرولیکی انتقال نیرو بواسطه یک سیال انجام می پذیرد.در این کلاچ ها نیرو از یک صفحه به سیال منتقل می شود و به کمک این سیال به صفحه دیگری که متحرک است منتقل می شود.

اصطحکاکی: این نوع کلاچ بر اساس اصطحکاک بین دو صفحه که ضریب اصطحکاک بالایی دارند طراحی و تولید شده اند.

در یک تقسیم بندی دیگر کلاچ ها به سه دسته تقسیم می شوند

اهرمی، روغنی و سیمی

دربین این سه نوع، کلاچ های سیمی به دلیل ارزان تر بودن پرکاربردتر می باشند و کلاچ های اصطحکاکی و هیدرولیکی در خودورهای امروزی استفاده بیشتری دارند.

کلاچ های اصطحکاکی به 4 دسته تقسیم میشوند.

کلاچ مخروطی: کلاچ اصطحکاکی مخروطی از دو صفحه مخروطی(نرو مادگی) تشکیل شده اند که زمان درگیری کلاچ نیرو از یک مخروط به دیگری منتقل می شود.

کلاچ تک صفحه ای: در کلاچ اصطحکاکی تک صفحه ای طمانی که ما پا را روی پدال کلاچ قرار می دهیم اتصال بین صفحه کلاچ و فلایویل قطع میشود و موتور خودرو بدون بار کار می کند.

کلاچ چندصفحه ای: کلاچ های چندصفحه ای همچون تک صفحه ای عمل می کنند با این تفاوت که بسته یه گشتاور انتقالی از چندین صفحه استفاده می شود. این نوع کلاچ ها بیشتر در خودروهای سنگین کاربرد دارند.

کلاچ نیمه گریز از مرکز: این نوع کلاچ ها در سرعت های پایین از فنر و در سرعت های بالا از نیروی گریز از مرکز استفاده می کند.

کلاچ گریز از مرکز: همانطور که از نام این کلاچ پیداست برای انتقال گشتاور از نیروی گریز استفاده می شود.

از کجا بفهمیم دیسک و صفحه را باید تعویض کرد

هرچند با پیشرفت تکنولوژی عمر مفید کلاچ ها افزایش یافته است اما عواملی منجر به کاهش عمر صفحه کلاچ می شود و نیاز به تعوبض دارند.

در این بخش از مقاله همه چیز درباره کلاچ و دیسک و صفحه به علائم نشان دهنده زمان تعویض صفحه کلاچ مییپردازیم.

صدا دادن به هنگام تعویض دنده‌

عدم تناسب افزایش دور موتور و افزایش سرعت خودرو

افت توان و شتاب خودرو

از دست رفتن حالت ارتجاعی پدال و خشک و سفت شدن آن

پرتاب پا به سمت عقب هنگام رها کردن پدال کلاچ

لرزش موتور و اتاق خودرو به هنگام شروع حرکت از حالت توقف

ماشین را در حالت سکون قرار داده و دنده را 1 گذاشته و کلاج را رها می کنیم،اگر اتاق خودرو شروع به لرزش کند معنی تمام شدن دیسک صفحه را می دهد،در صورتی که اگر دیسک و صفحه ماشین تمام نشده باشد ماشین به یک باره خاموش می شود

بازهم ماشین را در حالت سکون قرار داده و این بار دنده را 2 گذاشته و کلاج را رها میکنیم اگر ماشین به حرکت درآید به این معنی است که صفحه کلاج تمام شده و و اگر خاموش شود هنوز دیسک و صفحه تمام نشده

در سربالایی های شدید اگر ماشین با دنده سبک به سختی در حال حرکت بود و نیاز به دنده سنگین بسیار واضحه بود نشانه ای دیگر از تمام شدن صفحه کلاج است

اگر در حالت سکون برای حرکت ماشین شما از حالت عادی بیشتر گاز خورده وشتاب و سرعت عادی را ندارد نشان دهنده تمام شدن صفحه کلاج می باشد

یکی دیگر از روش ها که مکانیک ها به عنوان بهترین روش از آن یاد می کنند به این گونه است که در حال حرکت با سرعت 20 الی 30 کیلومتر بر ساعت دنده را بر روی 4 گذاشته و پدال گاز را تا آخر فشار داده،اگر خودرو به فشار افتاده و قدرتی برای افزایش شتاب نداشته باشد نشان دهنده این است که دیسک و صفحه تمام نشده و نیاز به تعویض نیست،اما اگر ناگهانی شتاب گرفته و مقدار کمی پرش داشته باشد یعنی دیسک و صفحه تمام شده و با هم درگیر نیست و نیاز به تعویض دارد.