آزادسازی واردات خودروهای بالای ۲۵۰۰ سی‌سی؛ فرصتی برای درآمدزایی و بهبود زیست‌محیطی
بیش از ۱۲ سال است که واردات خودروهای بالای ۲۵۰۰ سی‌سی به کشور ممنوع بود؛ ممنوعیتی که عمدتاً به دلایل ارزی و ملاحظات قانونی وضع شده بود. اما حالا با آزادسازی واردات این خودروهای لوکس، نه‌تنها بازار خودرو کشور در آستانه تحولی جدی قرار گرفته، بلکه دولت نیز می‌تواند از این مسیر به منابع مالیاتی پایداری دست پیدا کند.
تغییر ترکیب بازار و فرصت‌های مالیاتی جدید
طبق قانون بودجه سال ۱۴۰۴، خودروهای شخصی با ارزش بیش از ۵ میلیارد تومان مشمول مالیات سالانه خودروهای لوکس شده‌اند. در آیین‌نامه جدید واردات، شروطی مانند سقف حجم موتور و محدودیت‌های قیمتی حذف شده‌اند؛ این بدان معناست که طیف گسترده‌تری از خودروهای وارداتی شامل این قانون خواهند شد.
این تغییر رویکرد می‌تواند برای دولت به‌منزله‌ی یک منبع جدید درآمدی باشد و از طرفی با اصلاح نظام مالیاتی خودرو، به سمت عدالت و بازدارندگی بیشتر حرکت کند.
پیشنهاد مرکز پژوهش‌های مجلس برای نظام مالیاتی هوشمندتر
مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی تحلیلی، پیشنهادهایی جهت کارآمدتر کردن نظام مالیات خودرو ارائه داده که بر اساس تجربیات جهانی و عدالت زیست‌محیطی طراحی شده‌اند.
جایگزینی مالیات قیمت‌محور با مدل ترکیبی
در این گزارش تاکید شده که به‌جای تمرکز صرف بر قیمت خودرو، از مکانیزم‌های ترکیبی و چندعاملی مانند موارد زیر استفاده شود:
-
مالیات هنگام خرید
-
مالیات سالانه بر مالکیت
-
مالیات بر مصرف سوخت
این مدل‌ها در کشورهای توسعه‌یافته رایج بوده و با در نظر گرفتن عواملی چون میزان آلایندگی و مصرف سوخت، به مدیریت تقاضا برای خودروهای پرمصرف کمک کرده‌اند.
آلودگی هوا و نقش کلیدی خودروهای لوکس
بر اساس این گزارش، خودروها عامل اصلی آلودگی هوای کلان‌شهرها هستند. در حالی‌که نظام مالیاتی فعلی توانایی بازدارندگی ندارد و عملاً در کاهش آلودگی بی‌اثر بوده است.
راهکار پیشنهادی: تمرکز بر فاکتورهای واقعی آلایندگی
برای بهبود این وضعیت، لازم است پارامترهایی مانند حجم موتور، میزان مصرف سوخت و استاندارد آلایندگی در تعیین مالیات دخیل شوند. این سیاست نه‌تنها به دولت امکان درآمدزایی پایدار می‌دهد، بلکه موجب توزیع عادلانه‌تر بار مالیاتی و کاهش آلودگی هوا خواهد شد.
جدول پیشنهادی مالیاتی برای خودروهای وارداتی
مرکز پژوهش‌ها، الگوی پلکانی مالیات خودرو را پیشنهاد داده که به شرح زیر است:
1. مالیات بر اساس حجم موتور
-
۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سی‌سی: ۱۰ درصد ارزش خودرو
-
۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سی‌سی: ۲۰ درصد ارزش خودرو
-
بالای ۲۵۰۰ سی‌سی: ۳۰ درصد ارزش خودرو
2. مالیات سبز بر اساس استاندارد آلایندگی
افزودن ۵ درصد مالیات مضاعف برای خودروهایی با استاندارد آلایندگی پایین‌تر از یورو ۵
3. مالیات سالانه مالکیت
برای خودروهای بالای ۲۵۰۰ سی‌سی: دریافت ۲ درصد ارزش خودرو به‌صورت سالانه
الگوی جهانی و تجربه موفق مالیات ترکیبی
بررسی الگوی مالیاتی ۴۶ کشور توسعه‌یافته نشان می‌دهد که:
حدود ۸۵ درصد این کشورها از مدل مالیات ترکیبی (مالیات هنگام خرید + مالیات سالانه) استفاده می‌کنند.
در حالی‌که ایران فقط بر قیمت خودرو تمرکز دارد. این در حالی است که خودروهای بالای ۲۵۰۰ سی‌سی فقط ۸ درصد ناوگان خودرویی کشور را تشکیل می‌دهند اما عامل ۲۵ درصد آلودگی هوا هستند.
درآمدهای مالیاتی و آثار اقتصادی طرح پیشنهادی
برآوردها نشان می‌دهد در صورت اجرای این طرح:
-
دولت سالانه می‌تواند حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی کسب کند.
-
واردات خودروهای پرمصرف تا ۳۰ درصد کاهش می‌یابد.
-
درآمد مالیاتی از واردات خودروها ۴۰ درصد افزایش خواهد یافت.
-
کیفیت هوای کلان‌شهرها به‌طور محسوسی بهبود پیدا می‌کند.
زیرساخت‌های مکمل موردنیاز برای اجرای طرح
1. ایجاد پایگاه‌های سنجش آلایندگی
برای پایش دقیق انتشار گازهای گلخانه‌ای نیاز به توسعه پایگاه‌های علمی و فنی در کشور وجود دارد.
2. نصب سیستم‌های تشخیص آلایندگی
نصب این سامانه‌ها در گمرکات، مراکز معاینه فنی و مسیرهای پرتردد می‌تواند کنترل دقیق‌تری بر خودروهای وارداتی فراهم کند.
نتیجه‌گیری: فرصت بازتعریف نظام مالیاتی خودرو
اکنون که موضوع ورود خودروهای لوکس به کشور دوباره داغ شده، بازتعریف نظام مالیاتی خودرو از یک الزام به یک فرصت بزرگ تبدیل شده است. اگر سیاستگذاران به جای ارزش اسمی خودرو، به شاخص‌های واقعی مصرف و آلایندگی توجه کنند، هم منابع پایدارتری برای دولت ایجاد خواهد شد و هم گامی مؤثر در مسیر هوای پاک و عدالت اقتصادی برداشته می‌شود.
