بازار خودروهای وارداتی ایران در سال‌های اخیر شاهد نوسانات قابل توجهی بوده است. گزارش میدانی از خیابان‌های مطهری و شهید بهشتی تهران، که روزی مرکز اصلی نمایشگاه‌های خودروهای وارداتی بودند، نشان‌دهنده افول قابل توجه این کسب‌وکارها و تغییر کاربری بسیاری از آنهاست. این تحولات ناشی از تغییر سیاست‌های وارداتی و بازگشت واردات رسمی خودرو پس از چهار سال توقف است.
دوره رونق با توقف واردات از 1397 تا 1401
در دوره چهارساله توقف واردات رسمی خودرو، نمایشگاه‌های خودروی تهران به ویژه در خیابان‌های مطهری و شهید بهشتی، رونق قارچ‌گونه‌ای را تجربه کردند. با مسدود شدن واردات رسمی، بازار خودروهای کارکرده و دست‌دوم به عنوان جایگزین مطرح شد و نمایشگاه‌داران با خرید و فروش این خودروها به سودهای کلانی دست یافتند. در این دوره، خودروهای مدل ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ به کالاهای پرتقاضا تبدیل شدند و بسیاری از شرکت‌های رسمی نیز به دلیل عدم امکان فعالیت مستقیم، به بازار خودروهای دست‌دوم ورود کردند. این شرایط به شکل‌گیری شبکه‌ای از دلالی و واسطه‌گری انجامید که از اختلاف قیمت کارخانه و بازار سود می‌بردند.
آزادسازی واردات و تغییر معادلات
از سال ۱۴۰۲ با آزادسازی واردات رسمی خودرو، معادلات بازار تغییر کرد. خریداران که پیش از این به نمایشگاه‌های غیررسمی مراجعه می‌کردند، اکنون ترجیح می‌دهند به نمایندگی‌های رسمی مراجعه کنند تا از خدمات پس از فروش، اصالت کالا و شفافیت قیمت اطمینان یابند. این تغییر رفتار مصرف‌کننده، ضربه سنگینی به نمایشگاه‌های غیررسمی وارد کرد. به طوری که بسیاری از آنها مجبور به تغییر کاربری شده‌اند و واحدهای تجاری نمایشگاه خودرو، اکنون به فروش املاک یا کالاهای لوکس تبدیل شده‌اند.
علل افول نمایشگاه‌ها
- بازگشت واردات رسمی: با بازگشت واردات رسمی، انحصار نمایشگاه‌داران در عرضه خودروهای خارجی شکسته شد.
- افزایش رقابت: نمایندگی‌های رسمی با قیمت‌های پایین‌تر و خدمات بهتر، رقابت را برای نمایشگاه‌داران سخت‌تر کردند.
- کاهش قدرت خرید: تورم و کاهش قدرت خرید مردم، تقاضا برای خودروهای لوکس و دست‌دوم را کاهش داده است.
- بی‌ثباتی سیاست‌ها: تغییرات مکرر در سیاست‌های وارداتی و تعرفه‌ها، برنامه‌ریزی برای نمایشگاه‌داران را دشوار کرده است.
رشد ۴۰ درصدی واردات خودرو در 4 ماه نخست 1404
رئیس کل گمرک گفت: 14287 دستگاه خودروی نو به ارزش 313 میلیون دلار ترخیص شد و 13 هزار خودرو در گمرکات رسوب کرده است.
مطالعه مقاله خرید اقساطی خودرونظرات فعالان بازار
بر اساس گفت‌وگو با نمایشگاه‌داران، موارد زیر به عنوان دلایل اصلی کسادی بازار عنوان شده است:
- رکود تقاضا: کاهش قدرت خرید مردم و تمایل به سرمایه‌گذاری در بازارهای موازی مانند دلار و سکه
- رقابت با نمایندگی‌های رسمی: خریداران ترجیح می‌دهند خودروهای نو را با قیمت پایین‌تر از نمایندگی‌ها خریداری کنند.
- مشکلات مالیاتی: فشار مالیات بر نمایشگاه‌داران، حاشیه سود آنها را کاهش داده است.
• عدم امنیت اقتصادی: بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی، اعتماد سرمایه‌گذاران و خریداران را کاهش داده است.
آمار تغییر کاربری
علی خسروانی، نایب‌رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو، حداقل ۱۰ تا ۱۵ درصد از نمایشگاه‌داران در یک سال اخیر از این شغل خارج شده‌اند. بسیاری از این افراد، کسانی بودند که در سال‌های اخیر و همزمان با رونق بازار خودروهای دست‌دوم، وارد این حرفه شده بودند.
نتیجه‌گیری
تحولات بازار خودروهای وارداتی ایران نشان‌دهنده تأثیر عمیق سیاست‌های کلان اقتصادی بر بخش‌های مختلف بازار است. دوره رونق نمایشگاه‌های خودرو در سال‌های توقف واردات، ناشی از شکاف بین عرضه و تقاضا و فقدان سازوکارهای شفاف بود. با آزادسازی واردات، بازار به سمت رسمی‌سازی و شفافیت حرکت کرد، اما این انتقال و تغییر برای بسیاری از نمایشگاه‌داران هزینه‌بر بود. برای جلوگیری از تکثیر چنین چرخه‌های رونق و رکود غیرپایدار، ضروری است سیاست‌های اقتصادی بلندمدت، پایدار و شفاف در پیش گرفته شود. همچنین، حمایت از کسب‌وکارهای آسیب‌دیده در دوران گذار، می‌تواند به تعدیل اثرات منفی این تغییرات کمک کند.
